Człowiek z głową psa

Pięć hybrydalnych figur Janek Simon wydrukował na domowej drukarce 3D. Obiekty wymykają się jednoznacznej definicji. Percepcję odbiorcy zwodzi ich forma, kolorystyka, materiał i nieoczywiste przeznaczenie. Skojarzenia biegną w stronę przedmiotów dekoracyjnych produkowanych przez polskie wytwórnie ceramiki, choćby stylizowanych figur zwierząt wytwarzanych w Ćmielowie. Paleta barw też wydaje się znana z bliżej nieokreślonych wzorów, a układ pasów nieuchronnie przywołuje na myśl chodniki, narzuty oraz stroje ludowe i etniczne. Po krótkim zaledwie oglądzie te asocjacje okazują się niespójne, a odbiorca dostrzega w końcu uproszczoną postać o korpusie człowieka i głowie przypominającej głowę psa: zwierzęco-ludzką hybrydę, od stuleci obecną w zbiorowej wyobraźni.

Inspirację do prac Simona stanowiła ilustracja zamieszczona w „Opisaniu świata” – opowieściach Marco Polo, spisanych ręką włoskiego pisarza Rustichella z Pizy w ostatnich latach XIII w. Wyobrażała ona Cynocefala – postać o korpusie człowieka i głowie psa. Te mityczne stworzenia, często określane jako barbarzyńcy, a niekiedy także kanibale, znane były już światu starożytnemu. Pliniusz w „Historii naturalnej” pisał o nich jako o ludziach zamieszkujących górskie tereny Indii. Marco Polo miał ich spotkać na archipelagu Andamany w czasie podróży do Azji Wschodniej.

Wykreowane przez artystę figury stanowią interpretację średniowiecznych wyobrażeń na temat świata pozaeuropejskiego. Średniowieczni i nowożytni podróżnicy, pisarze i ilustratorzy poszukiwali w odległych zakątkach Ziemi ludów odmiennych od nich samych. Często przypisywali im fantastyczne, nieistniejące w rzeczywistości ciała. Ich inna od europejskiej fizjonomia i postura miały rzekomo odzwierciedlać ich nadludzkie moce. Marco Polo cieszy się opinią zarówno największego podróżnika, jak i konfabulanta. Inspirowane jego opowieściami rzeźby Simona są komentarzem na temat mechanizmów przednowoczesnej fabrykacji obcego. Figury, zbliżone do wyobrażeń bogów panteonu staroegipskiego – choćby Anubisa przedstawianego z głową szakala – widzieć można jako odniesienie do naukowych prób racjonalizacji nowożytnych wyobrażeń. To właśnie w wizerunkach egipskich bogów badacze doszukiwali się bowiem pierwowzoru Psiogłowców.

Izabela Kopania

Janek Simon (ur. 1977 r.) absolwent psychologii oraz socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pierwsze kroki na scenie artystycznej stawiał jako VJ Jansi w 2001 roku, tworząc wraz z grupą Commbo wizualizacje do klubowej muzyki elektronicznej. Jako artysta sztuk wizualnych zadebiutował w 2002 roku na krakowskim Festiwalu Młodej Sztuki NOVART.PL. W 2006 roku został nominowany do Paszportów Polityki, w 2007 roku był laureatem trzeciej edycji konkursu „Spojrzenia”, organizowanego przez Deutsche Bank i Zachętę Narodową Galerię Sztuki. Wystawy indywidualne Simona odbyły się m.in. w warszawskiej Zachęcie, krakowskim Bunkrze Sztuki, łódzkim Atlasie Sztuki i w Galerii Arsenał w Białymstoku. Artysta wziął też udział w wielu wystawach zbiorowych i przeglądach sztuki: m.in. w CSWZamek Ujazdowski w Warszawie, Arnolfini w Bristolu, Tate Modern w Londynie i w festiwalu Manifesta 7.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
Zrealizowano z budżetu Miasta Białegostoku