en
Menu
Logo Galerii Arsenał

Marta Deskur, Andrzej i Pysio

Marta Deskur, Andrzej i Pysio

A+
A-
Marta Deskur, Andrzej i Pysio, 1999, fotografia (duratrans na plexi), 185 x 130 cm.
Praca zakupiona przez Galerię Arsenał.

Zdjęcie Andrzej i Pysio należy do większego cyklu prac, zatytułowanego Rodzina. Tytuł ów jest nieco zwodniczy, gdyż nie wszystkie osoby sportretowane przez artystkę tworzą tradycyjnie rozumianą rodzinę. Obok tych, z którymi łączy ją pokrewieństwo, czy też „formalne” związki rodzinne, znaleźli się jej bliscy przyjaciele. Serię otwiera zbiorowe zdjęcie osób biorących udział w projekcie oraz graficzny układ zachodzących między nimi relacji. Tak, jak zdjęcie nie przypomina typowej fotografii rodzinnej, tak i rozrysowany schemat zależności ma niewiele wspólnego z drzewem genealogicznym. Diagram wskazuje, że relacje między sportretowanymi są zdecydowanie horyzontalne, a rodzina nie tworzy tradycyjnej, zhierarchizowanej struktury z dziadkami (seniorami rodu) na górze i wnukami na najniższych gałęziach drzewa genealogicznego. Co prawda Andrzej i Pysio są ze sobą bezpośrednio związani – Andrzej jest bratem artystki, a Pysio synem ich siostry – to jednak nie takie pokrewieństwo jest tutaj najważniejsze.

Projekt Marty Deskur ma źródło w obserwacjach rodziny artystki. Prowadziły one do spostrzeżenia, że zależności wynikające z genealogii nie są ani oczywiste, ani naturalne, a członków rodziny nie spokrewnionych w linii prostej łączą często zaskakujące podobieństwa. Poszukiwanie właściwej genealogii, opartej na duchowym pokrewieństwie, prowadziło do rozsadzenia tradycyjnego drzewa od wewnątrz. Ukazanie postaci na gładkim tle, niejako wyabstrahowanie z rzeczywistości, pozwoliło skupić się na emocjach, życiu wewnętrznym i faktycznej bliskości, a tym samym zbudować nową siatkę powiązań.

Praca ma także bardziej uniwersalny wymiar. Zdjęcie Andrzej i Pysio funkcjonuje też pod tytułem Nie zabijaj, będącym bezpośrednim nawiązaniem do piątego z Dziesięciu Przykazań. Motywy religijne stanowią w twórczości Deskur częsty punkt odniesienia. W cyklu Rodzina znajdziemy też takie zdjęcia, jak Ostatnia wieczerza, Obmywanie stóp, czy Trzej Królowie, w których codzienne czynności, dzięki upozowaniu postaci bliskiemu ikonografii wymienionych przedstawień, nabierają charakteru scen biblijnych. Ma to związek zarówno z szerszym zagadnieniem obecności w twórczości Deskur problemu wartości, jak też odnoszone może być do publicznych dyskusji na temat rodziny i udziału w nich Kościoła. W scenach tych, zwanych Scenami rutynowymi, znajdziemy bliskość i porozumienie, ale też bardziej dramatyczne aspekty funkcjonowania rodziny, jak przemoc, ograniczenie jednostki, czy jej dysfunkcyjne zamknięcie.

Cykl Rodzina można traktować jako pytanie o kondycję współczesnej rodziny. Od dawna mówi się o zaniku jej tradycyjnego, wielopokoleniowego modelu, który przez stulecia stanowił podstawę organizacji życia społecznego. Wraz z odchodzeniem od tego schematu zanikały zasady regulujące dotychczasowe funkcjonowanie rodziny, zmieniał się schemat opieki nad dziećmi, a dom, coraz szybciej opuszczany przez młodsze pokolenia, uległ atomizacji i utracił dawny status gniazda rodzinnego. Z drugiej strony postawić też można pytanie o charakter i podstawy więzi zwanych „rodzinnymi”. Czy pokrewieństwo gwarantuje relacje oparte na zaufaniu i bliskości, czy jest warunkiem koniecznym do tego, by związani ze sobą ludzie mogli liczyć na wzajemne wsparcie, czy w końcu więzi rodzinne wykluczają z relacji międzyludzkich złość i przemoc. Marta Deskur sugeruje, że wzajemne zrozumienie i więzy jak najbardziej „rodzinne” nie są domeną wyłącznie osób tworzących tradycyjnie pojmowaną rodzinę.

Izabela Kopania

Katalog prac

Artyści