Zabawy Polaków, 1989

Józef Robakowski, jeden z prekursorów sztuki wideo w Polsce, doskonale wykorzystuje i demaskuje manipulacyjne własności mediów. Dla konsekwentnej drogi twórczej Robakowskiego istotne były przede wszystkim badania relacji między nim – artystą/podmiotem – a filmem, narzędziem wyrazu, którym się posługuje. Kwestie społeczno-polityczne, dochodzące do głosu w jego pracach, pojawiają się tam niejako w sposób naturalny, na marginesie obserwacji filmowego medium, jego relacji względem prawdy i obiektywizmu, kreacyjnych możliwości i podatności na manipulacje.

W tym nurcie badań artysty mieszczą się Zabawy Polaków (1981–1989), będące w istocie skondensowanym, 26-minutowym bricolage, na który składają się sceny i obrazowe klisze z ostatniej dekady funkcjonowania komunistycznej Polski. 26 minut filmu to uderzające siłą oddziaływania materiały nadawane w telewizji, dokumentacje akcji Pomarańczowej Alternatywy i artystycznych performansów, dla których klamrę stanowi postać dziewczynki bawiącej się w wyliczanki.

Zapisy brutalnych pacyfikacji dokonywanych przez komunistyczne władze i protestów obywatelskich to przede wszystkim wizja doświadczeń jednostki w państwie totalitarnym. Między obrazami opresji i oporu pojawiają się sceny z codziennego życia. Absurdy ustroju nieuchronnie pociągały za sobą paranoję codzienności. Zbiorowy portret Polaków ostatniej dekady komunizmu to splot dramatycznych wyborów, ucieczek w absurd pozwalających zachować dystans względem niedorzeczności systemu i utopijne pragnienie normalności, które znalazło spełnienie jedynie w dziecięcej nieświadomości i oderwanej od otaczającego świata grze w wyliczanki.  zachowanie

Izabela Kopania