Wniebowzięcie, 2007
Lightboxy Potępienie i Wniebowzięcie stanowiły jeden z elementów wystawy Opowieści zwięzłe,zrealizowanej przez Martę Deskur w Galerii Arsenał. Artystka nawiązała w niej bezpośrednio do refleksji Michela Houellebecqa na temat kondycji zachodniego społeczeństwa, a zwłaszcza do kwestii, które poruszył w książce Cząstki elementarne. Deskur przywołuje następujący wyjątek z prozy francuskiego pisarza: „Opowieść o ludzkim życiu może być tak długa lub tak krótka, jak kto sobie życzy. Opcja metafizyczna albo tragiczna, ograniczająca się koniec końców do dat urodzenia i śmierci, tradycyjnie wpisywanych na płycie nagrobnej, ma naturalnie tę zaletę, że jest wyjątkowo zwięzła”*.
Jednym z zagadnień stojących w centrum twórczości Marty Deskur jest kwestia wartości. Artystka wielokrotnie przyglądała się licznym, określanym w ten sposób elementom życia społecznego i duchowego (indywidualnego): rodzinie, religii czy autorytetowi, rozumianemu zarówno w kategoriach moralnych, jak też w kontekście relacji mistrz-uczeń. W Opowieściach zwięzłych te kwestie splatają się z uniwersalnym pytaniem dotyczącym jakości życia i kondycji człowieka. Wyjątek z Houellebecqa wprowadza do jej pracy wątek eschatologiczny. Przywołane przez pisarza zwięzłe ramy, wyznaczane poprzez datę narodzin i śmierci, artystka traktuje umownie. Życie człowieka wplata w życie wszechświata, a narodziny i śmierć postrzega nie tyle jako początek i koniec, co raczej jako kolejne interwały w niepojętym cyklu życia. Jak zaznaczyła w jednej z wypowiedzi, bardziej interesuje ją myślnik, czyli to, co mieści się między narodzinami, a śmiercią.
Drogę, zawierającą się między początkiem a końcem, Deskur próbuje zobaczyć w perspektywie futurologicznej. Lightoboxy Potępienie i Wniebowzięcie odnoszą się do tego, co w perspektywie duchowości chrześcijańskiej możliwe jest po śmierci. Wizja przyszłości po końcu życia przeplata się z przeczuciem nagrody lub kary. Potępienie ma swą konsekwencję w piekle, Wniebowzięcie zaś odnosi do perspektywy życia w krainie szczęśliwości. Marta Deskur tym pojęciom przypisuje konkretne ekwiwalenty wizualne. Pogodna dziewczynka liżąca lizaka dryfuje między chmurami we Wniebowzięciu, w Potępieniu zaś wrzeszczy i histeryzuje w płomieniach ognia. Na stereotypowy obraz nieba i piekła nakłada się skądinąd codzienność wielu rodziców, grożących swym pociechom piekłem za przewinienia, a niebem za spolegliwe zachowanie.
Pracę Deskur odczytać można jako komentarz na temat trywializacji religii i życia duchowego człowieka. W biblijnych i wizyjnych narracjach zaświaty to obszar opisywany w sposób metaforyczny. O ile dla zawartych w nich obrazów piekła odnaleźć można wizualne ekwiwalenty (np. płomienie i bestie), to niebo, jako krainę szczęśliwości i życia w pełni, wyobrazić jest trudniej. Deskur posłużyła się jego najbardziej potocznym obrazem, przywołując skupisko łagodnych chmur. Niebo i piekło, jako perspektywa przyszłego życia, są w tradycji chrześcijańskiej czymś niezgłębionym i zawierającym w sobie pewną tajemnicę. Obrazy nieba-Wniebowzięcia i piekła-Potępienia są zaś bliskie nowoczesnym obrazom dewocyjnym, tandecie i kiczowi współczesnej sztuki oraz kultury religijnej, która oddala się od istoty sacrum. Artystka zwraca uwagę na rozdźwięk między tajemnicą, a jej najbardziej dosłowną interpretacją, pytając przy tym o religię jako taką, jej status jako wartości i sposób jej rozumienia we współczesnym społeczeństwie.
Izabela Kopania